Crises zijn te voorspellen!

Op dit blog heb ik het meermaals gehad over Kondratieff, de Russische econoom die in opdracht van Stalin het kapitalisme onderzocht en een terugkerend patroon van 50 tot 60 jaar vond (= twee generaties), de zogenaamde K-waves of supercycles. Kondratieff (ook wel geschreven als Kondratiev) bestudeerde hiervoor de gebeurtenissen in voorgaande jaren en concludeerde dat bepaalde gebeurtenissen zich herhalen en steeds bepalend zijn voor een periode of lange economische cyclus.

Kondratieff_Wave.svg

Aan de hand van die K-waves konden we dus voorspellen dat de crisis medio 2003-2008 zou starten en nog tot 2025-2033 zou kunnen aanhouden (uitgaande van het gegeven dat de huidige K-wave gestart is in 1978-1982).

Daniel Smihula

Sommigen betwisten de duur van 50-60 jaar en wijzen erop dat de snelle technologische ontwikkelingen de golfbeweging verkort. Eén daarvan is Daniel Smihula. Daniel beschreef 6 lange-golf bewegingen in de moderne economie van het kapitalisme, elk opgestart door een specifieke technologische revolutie:

  • 1. (1600–1780) The wave of the Financial-agricultural revolution
  • 2. (1780–1880) The wave of the Industrial revolution
  • 3. (1880–1940) The wave of the Technical revolution
  • 4. (1940–1985) The wave of the Scientific-technical revolution
  • 5. (1985–2015) The wave of the Information and telecommunications revolution
  • 6. (2015–2035?) The hypothetical wave of the post-informational technological revolution

Naar mijn mening bewijst Smihula echter niets, maar beschrijft hij ‘slechts’ opvolgende technologische periodes, zonder de economische implicaties ervan te doorgronden. Het is dan ook niet toevallig – naar mijn bescheiden mening – dat het einde van de huidige long cycle van Kondratieff gelijk valt met het einde van de 6e golf van Smihula.

Wet van Moore

Anderen wijzen op het bestaan van de Wet van Moore, die simpelweg stelt dat technologische vooruitgang elke twee jaar verdubbeld. Daarom zal – zo concluderen zij – deze lange cyclus korter zijn dan de vorige. Moore mag dan gelijk hebben, maar zijn wet staat niet op zichzelf. De omvang van de wereldbevolking is in krap 50 jaar verdubbeld – van 4 miljard naar bijna 8 miljard. De problemen die daarmee gepaard gaan (voedselschaarste, energieverbruik, milieuvervuiling, kosten gezondheidszorg, social/maatschappelijke spanningen, etc.) zullen de voordelen van technologische ontwikkelingen grotendeels teniet doen, zo niet overstijgen. Ik geloof dus niet dat Moore de long cycle zal verkorten.

Jeremiah Owyang

Sterker nog, volgens mij staan we aan de vooravond van een ommezwaai in ons hele economische denken. Ik schreef op één van mijn andere blogs, De Sociale Media, een stuk over een presentatie van Jeremiah Owyang op Le Web ’13 in Londen. Jeremiah schertst een economie, waarbij delen de norm wordt. Heel in het kort komt het verhaal van Jeremiah hierop neer: onderzoek wijst uit dat 9 mensen in hoge mate bereid zijn om gezamelijk één duurzame auto te delen. Wat betekent dat? Simpel: er worden straks 8 auto’s minder verkocht per 9 mensen. Moet je je voorstellen wat dat betekent, als dit zich uitbreidt naar 900.000 mensen: 800.000 minder verkochte auto’s! En dat geldt niet alleen voor auto’s, maar voor alle duurzame goederen.

Relativerend: dat wat Jeremiah de ‘Collaborative Economy’ noemt, zou best wel eens de 6e golf kunnen inluiden, zoals door Smihula beoogd. Maar de duur van de laagconjuctuur, zoals door Kondratieff bewezen geacht, blijft wat mij betreft gehandhaafd. Bedrijven zullen deze deel-economie pijnlijk gaan voelen, tenzij ze leren erop mee te liften. Werkgelegenheid zal verder afkalven, voorraden oplopen, economiën bezwijken. Het is niet anders: de oude economie heeft de macht gebracht bij 1% van de wereldbevolking. De beweging die eraan komt zal dat eerst moeten corrigeren, voor we met elkaar verder kunnen ..

Didier Sornette

Daarmee is het toekomstbeeld wat mij betreft nog niet duidelijk. Want golfbewegingen zijn prima kapstokken, maar het blijven aannames op grond van extrapolaties. De toekomst moet uitwijzen of het model klopte of niet. Vanmiddag kwam ik een TED-presentatie tegen van prof. Didier Sornette, die mijn ogen (andermaal) deed openen. Didier legt in zijn presentatie uit dat de correctie op een bubbel te voorspellen is! Dat is nogal een boute veronderstelling en een droom voor beleggers. En toch is zijn theorie, de Dragon-King genoemd, een revolutie in het economisch denken.

Conclusie

Technologische golven, zoals van Daniel Smihula, zijn nog geen economische golven. De long cycle van Kondratieff blijft wat mij betreft dan ook gehandhaafd. En dat betekent, hoe vervelend ook, dat we nog minimaal één grote crisis zullen doormaken voordat de huidige long cycle voorbij is. Daniel beschrijft echter wel hoe de komende 10-15 jaar eruit zal komen te zien en Didier Sornette geeft ons de tools in handen om de trendbreuken te voorspellen. Maar de laagconjunctuur zelf zal blijven aanhouden tot 2020-2030.

De scheefgroei in macht is simpelweg te groot en daardoor niet duurzaam. Een correctie is onvermijdelijk. Konden banken, pensioenfondsen en internationals nog worden gered in de vorige bubbel (2007-2008), in de volgende (2017-2018) is die redding niet meer mogelijk. Bereid je maar voor.

Net als in 2008 lijkt de crisis overigens weer ingeluid te worden door problemen in China (daar barstte de bubbel al in 2007): de vastgoedbubbel is ongekend in omvang, de internationale groei neemt sterk af, de hoeveel geld in de schaduw economie is enorm, handelsbarrierès nemen toe en de internationale kritiek op de centrale bank van China groeit.

China lijkt wat mij betreft regelrecht af te stevene op de meest spectaculaire plofkip ooit. Maar dankzij Didier weten we straks wel wanneer die kip klapt en dankzij Jeremiah hoe we onze activiteiten op die onzekere toekomst moeten voorbereiden.